Ik geloof, ik geloof, ik geloof, ik geloof, ik geloof (in jou en mij)
(uit Avond, van Boudewijn De Groot)
Vorige week deelde ik hier mijn persoonlijke verhaal over het gevecht tegen mijn demonen, de boosheid dat ik mijn droomjob moet opgeven door de barre economische situatie, maar vooral ook door de perceptie van de buitenwereld die niets, maar dan ook werkelijk niets, begrijpt van wat ik als (technisch) vertaler allemaal doe. Zwevend tussen passie, vechtlust, het keiharde geloof in mijn meerwaarde enerzijds en anderzijds een negatieve spiraal die steeds maar harder trekt – van je overtuiging alleen kan je niet leven – en een strijd die ik onmogelijk alleen kan winnen.
In een sneltempo ging mijn verhaal de wereld rond, de steunbetuigingen waren ronduit overweldigend, niet alleen op Linkedin maar ook in mijn privéleven. Nog nooit bracht een post van mij zoveel teweeg.
Wat begon als “Ik moet het kwijt”, werd iets dat ik niet in woorden kan vatten, laat staan vertalen. Mijn verhaal dat ik deelde vanuit een gevoel van machteloosheid en wanhoop, gaf me op de een of andere manier toch ook weer wat kracht, zo ben ik nu eenmaal. Ik kan en wil niet in het negatieve blijven hangen.
Maar ik had vooral ook het gevoel dat ik dit nieuwe gevoel, hoe klein ook, niet voor mezelf mocht houden, dat ik dat sprankeltje kracht ook met de wereld - en vooral mijn collega’s - moest delen. Ja tuurlijk, de realiteit wat ze is: een realiteit waarin “we niet strijden tegen AI maar tegen de perceptie van de buitenwereld dat AI ons werk kan doen*”, maar laat ons alsjeblieft niet bij de pakken blijven zitten! Daarom dat ik hoop dat ik een deeltje van mijn hervonden kracht op jou kan overbrengen.
(*citaat en krantentitel uit de Vlaamse kwaliteitskrant De Standaard).
En ondernemers, professoren, outsiders, wie dan ook, geloof niet alles wat er geschreven wordt. Neem de proef op de som en kijk wat jou het meeste oplevert: een AI-vertaling of een door een professional vertaalde tekst.
Neen, ik ben absoluut niet tegen AI.
Waarom zou ik ook? Zonder AI zou mijn Linkedin-post nooit zo snel de wereld zijn rondgegaan en zou ik nooit zoveel hartverwarmende berichten hebben gekregen, dus tuurlijk mag je AI gebruiken om iets te lezen in een taal die je niet machtig bent. Ik doe dat zelf ook als ik als vrijwilliger anderstaligen Nederlands leer.
Maar ik ga nooit beweren dat AI jouw job kan overnemen, dus doe jij dat ook niet voor de mijne, alsjeblieft!
Zoals ik al zei: “Tuurlijk mag je AI gebruiken om mijn post te vertalen naar jouw moedertaal”. Maar verwacht niet dat AI mijn verhaal, mijn wanhoop, mijn passie correct overbrengt. Als je iets ten gronde wilt begrijpen, zeker als het om emoties gaat, faalt AI faliekant.
Een voorbeeld: onlangs vertelde een Iraanse vluchteling mij in het Nederlands over zijn traumatische ervaring met de Revolutionaire Garde. Ik begreep heel goed dat wat hij in het Nederlands probeerde te vertellen, ook al spreekt hij al bijzonder goed Nederlands, nog niet de helft is van wat hij echt wilde vertellen.
Dat is al meteen een vertaalprobleem waar je als vertaler heel vaak tegenaan loopt en waar je telkens een passende oplossing voor moet zien te bedenken: de ene taal is de andere niet. Waar het Arabisch wemelt van metaforen om mentale en fysieke klachten te beschrijven, Inuits – zeg nooit ‘eskimo’s, want dat is een scheldwoord voor hen - ontelbare woorden hebben voor sneeuw en Afrikanen voor cacao, moet je het in het Nederlands (en bij uitbreiding zowat alle Westerse talen) met heel wat minder stellen.
Daarom ook dat ik koos voor een fragment uit een Nederlands lied dat voor mij symbool staat voor rotsvast vertrouwen.
Ik zie het vuur van hoop en twijfel in je ogen
En ik ken je diepste angst
Maar je kunt niets zeker weten en alles gaat voorbij
Maar ik geloof, ik geloof, ik geloof
Ik geloof ik geloof in jou en mij.
Tip: wil je de twijfel en wanhoop maar ook het vertrouwen horen zoals ik het hoor, luister dan naar de cover van Jaap Reesema, want dat is de versie die spontaan in mij opkwam na alle reacties van de afgelopen dagen. Maar probeer dat maar eens te vertalen, dat gevoel dat ik krijg bij deze song!
Precies omdat ik zelf dus nooit op AI zal vertrouwen als ik iets van naaldje tot draadje wil begrijpen, voelde ik ook de noodzaak om dit tweede artikel, een boodschap van hoop en (veer)kracht, naar het Engels te laten vertalen.
Niet in de eerste plaats omdat ik mijn anderstalige collega’s de kans wil geven om dit artikel te gebruiken in welke zin dan ook, maar vooral ook omdat ik niet-Nederlandstalige ondernemers maar zeker ook docenten wil sensibiliseren dat de perceptie rond AI en vertalen compleet verkeerd is. Dus (anderstalige) collega-vertalers, grijp alsjeblieft jullie kans en laat ons niet moedeloos kopje ondergaan!
Daarom heb ik aan mijn goeie collega Claire Weston gevraagd om dit tweede deel voor mij te vertalen naar het Engels (vertaling volgt). Precies omdat wat zij mij vertelde, een verhaal dat symbool staat voor volharding en “uiteindelijk komt alles goed”, perfect aansluit bij de boodschap die ik, ondanks de keiharde realiteit (mijn agenda is nog steeds akelig leeg), wil brengen, en daar leg ik meteen een ander punt bloot dat veel mensen flink onderschatten: de ene vertaler is de andere niet.
Want niet alleen is mijn Engels hier absoluut niet goed genoeg voor, zelfs al zou ik vanuit het Engels vertalen, dan nog zou ik mij hier niet aan wagen. Waarom?
Omdat je geen enkele taal zo goed beheerst als je moedertaal (of tweede taal). Een heel mooi voorbeeld is de persconferentie van Vincent Kompany over het racistische incident met Vinicius Jr: Vincent Kompany wilde zich correct kunnen uitdrukken over zo’n gevoelig thema en daarvoor schoot zijn Duits tekort.
Maar voel je zeker vrij om dit artikel met AI te vertalen naar jouw moedertaal als je Engels niet goed genoeg is. Zolang het maar voor persoonlijk gebruik is en
je beseft dat AI geen mens van zweet en bloed is
die kan denken en voelen.
Zoals ik al zei: “De realiteit is wat ze is. We kunnen AI niet meer wegtoveren en dat hoeft ook niet.” Maar laat het ons gebruiken op een verstandige manier. Niet om mensen te vervangen die onvervangbaar zijn. Niet om, zoals Elon Musk zei: “AI and robots will replace all jobs, Working will be optional, like growing your own vegetables, instead of buying them from the store.”
Even alle gekheid op een stokje: is dat wat we willen? Om even de filosofische toer op te gaan: wat is de zin van het bestaan dan nog? Tuurlijk, meer vrije tijd is fijn. Maar helemaal niet meer hoeven te werken?
Om eerlijk te zijn, zie ik dit ook niet gebeuren. Uiteraard zal het bepaalde taken en beroepen veranderen, maar helemaal vervangen? Neen, daar geloof ik niet in. Dus neen, ik zie AI mijn job niet overnemen, niet van de vertaler in het algemeen, maar ook zeker niet die van de technisch vertaler.
Als ik daar niet van overtuigd zou zijn,
zou ik er heus al veel vroeger de stekker hebben uitgetrokken.
Zo realistisch ben ik wel.
Vertalen is zoveel meer dan wat de buitenwereld denkt. Er komt zo ongelofelijk veel bij kijken dat ik zelfs niet eens weet waar te beginnen als iemand het mij vraagt (en precies omdat er zoveel bij komt kijken, is het ook niet in prompts te vatten, wat ze ook mogen beweren). Elke vertaling, zelf al is het voor dezelfde klant, is anders en vergt een andere aanpak.
En zo zijn er oneindig veel zaken waarin ik mij onderscheid van AI, maar ik kan die argumenten niet zomaar uit mijn mouw schudden, omdat het elke keer weer andere zijn. En bovendien, als je in de verdediging wordt gedrukt, schieten je vaak niet meteen de beste voorbeelden te binnen. Maar één voorbeeld heb ik wel altijd bij de hand, en dat is een voorbeeld waar ik mij zelf telkens opnieuw over verbaas: als vertaler check je altijd eerst de website van de klant.
AI kan dat niet. Dat kan toch niet zo moeilijk zijn om AI dat aan te leren zou ik denken, toch?
Dat zou mij in elk geval heel veel tijd schelen als een AI-tool dat van mij zou over kunnen nemen, maar neen dus. Tot zover de intelligentie.
En ja, ik zie tekenen aan de wand dat de AI-bubbel aan het barsten is: de afgelopen dagen bereikten mij heel wat verhalen van AI-katers, mensen die beseffen dat het toch niet zo goed is als wordt beweerd, maar ook mensen die er een echte afkeer van hebben gekregen. Dus er is hoop.
Alleen keert het tij nog op tijd? Want hoezeer ik ook geloof dat het gaat gebeuren, met dat geloof koop ik geen brood. Bovendien, je dagen doorbrengen zonder dat je bezig bent met wat je het allerliefste doet, ook al weet je dat er na de magere jaren ook wel weer vette jaren zullen komen, is echt een verschrikking, want je hebt alle tijd om je hoofd helemaal gek te maken.
En bovendien heeft je spaarvarken ook niet het eeuwige leven. Wat als het veel te lang duurt voordat de wereld inziet dat AI vertalers niet kan vervangen? Wat als er tegen dan geen vertalers meer over zijn? Dan is de wereld gedoemd om het te stellen met AI-kwaliteit en alle negatieve gevolgen die daarbij horen (fake news, hallucinaties, polarisatie, weg met inclusiviteit, genderdiversiteit,….)? Het is een worstcasescenario, maar het is wel degelijk een waar ik van wakker lig.
Na de coronacrisis zaten veel vertalers al op hun tandvlees, nu deze AI-bubbel er nog bij, is voor velen te veel van het goede. Ik zie met lede ogen aan hoe veel goeie collega’s noodgedwongen het bijltje erbij neergooien, gewoon omdat ze niet anders kunnen. En ook met de toekomstige generatie vertalers is het bijzonder erg gesteld… Het aantal studenten in taalrichtingen is ronduit dramatisch.
Ik moet er niet aan denken dat er straks niemand meer over blijft om alles correct, productveilig, inclusief,… te vertalen zoals het hoort…
Willen we zomaar een hele generatie kinderen en studenten blootstellen aan iets waarvan we het effect niet kennen? Zouden we een lesboek of een leraar accepteren die om de paar zinnen even wat ‘ongeveer’ ertussendoor gooit? Nee, toch?
Zouden we een totaal onbewezen lesmethode op alle kinderen ter wereld tegelijk proberen? Dat zou me wat zijn. Waarom zouden we dat bij LLM’s wel goed vinden? Zo’n buitengewone claim dat deze technologie gaat werken, vergt wel buitengewoon bewijs. En dat bewijs blijft voorlopig nog uit.
Het indrukwekkendste van LLM’s is dus misschien niet dat ze menselijke taal zo goed kunnen nadoen, maar dat mensen nu LLM’s gaan nadoen en de precisie van taal niet meer waarderen.
Opiniestuk van Felienne Hermans Hermans, hoogleraar Informatie in de Volkskrant november 2025
En nu, nu is het aan jou.
Heb je zelf overtuigende, en vooral bevattelijke voorbeelden die een buitenstaander zonder al te veel moeite kan begrijpen, deel ze dan hieronder in het Engels of jouw moedertaal. Wie weet kunnen we zo samen met een tandenstokertje wat extra porren in die AI-bubbel.
En heb je zelf technisch vertaalwerk nodig (bijv. een nieuwsbrief, een technische fiche van een nieuw product, een handleiding van een nieuwe machine die je gaat importeren of exporteren, een webshop die dringend een upgrade nodig heeft omdat de DeepL-vertaling toch niet oplevert wat je ervan verwachtte,…), mail me dan. Ik maak je met een plezier een prijsofferte en ik leg je graag van naaldje tot draadje uit waarom ik met mijn expertise een meerwaarde voor jou kan betekenen: als ik kan uitgaan van een concreet voorbeeld, kan ik zo overtuigende argumenten uit mijn hoge hoed toveren. Ik heb klanten zat die net zoals jij eerst zijn moeten botsen voordat ze het licht zagen en beseften dat een ervaren professionele vertaler toch wel van een ander kaliber is dan ChatGPT en consoorten.
En ben je machinebouwer of importeur/exporteur van machines, let dan even goed op… Vanaf 20 januari 2027 wordt de nieuwe Machineverordening (EU 2023/1230) van kracht (de vervanging van de huidige Machinerichtlijn) en die vraagt heel wat aanpassingen van jouw handleidingen, die hoogstwaarschijnlijk ook vertaald moeten worden. Vanaf 20 januari 2027 heb je nog 42 maanden om alles in orde te brengen, maar waarom zou je zo lang wachten? Is het niet beter om nu al tegen je klanten te kunnen zeggen dat jouw machines (en handleidingen) helemaal conform de nieuwe, bindende verordening - het is dus niet langer een richtlijn maar een verplichting - zijn?
