Hoe goed zijn de professionele machinevertalingen?

Ik heb het al meerdere keren gezegd: “Veel vertalingen vergen een brainstorming die geen enkele machine (tot nog toe) aan kan”. Vertalen is en blijft sowieso nadenken, maar bij de ene soort teksten geldt dat nog wat meer dan bij de andere. Als je met AGT, de professionele AI-plugin voor MemoQ, marketingmateriaal vertaalt, zie je het meteen: het is extreem letterlijk, de zinsopbouw is vrijwel identiek. Uitdrukkingen, zinsspelingen, verwijzingen naar de actualiteit, enz. gaan compleet verloren.

Bij technische vertalingen – productbeschrijvingen van gereedschap bijvoorbeeld – slaat AGT de eerste stap van professionele vertalers over: AGT gaat niet naar de website kijken om te zien over welk type product het gaat (vb. Beschichtung kan afwerking zijn, maar net zo goed een coating of een verzegeling), en neemt ook niet de exacte vertaling van de website over.

Ook doet geen enkele van alle tools die ik tot op heden getest heb, dus ook niet deze professionelere, vooronderzoek:

• Welke zoekwoorden gebruiken potentiële klanten?
• Hoe is hun customer experience?
• Wat is hun koopgedrag?
• Waar letten ze op bij de aankoop van dit soort product?

Wat voor fouten maakt AGT?

Naast technische vertalingen heb ik AGT ook getest op een geschiedkundige publicatie rond architectuur in Duitsland. Ook in dit geval zat hem de grootste bottleneck in het denkwerk:

• De nuance tussen een tegenwoordige en een verleden tijd in geschiedkundige teksten is soms voor menselijke vertalers al een hele opgave, een machine neemt gewoon het origineel over.
• Stijl is en blijft eveneens een heikel punt. Zelfs bij dit soort vrij straightforward teksten moest ik de meeste zinnen toch omgooien, omdat de Duitse zinsstructuur er doorheensijpelde. Het voelt allemaal heel erg ‘gemaakt’ aan.
• Grammaticastructuur vertaalt hij één op één, bij complexe structuren gaat AGT helemaal de mist in in het Nederlands.
• Straatnamen worden plots vertaald, maar Berlin dan weer niet.
• Context, zinsoverschrijdend denken, verbanden leggen lukt nog steeds niet: het Duitse 'Familie' is niet altijd gezin, een architect heeft geen ‘karweien’ maar wel opdrachten (in het Duits stond er ook gewoon ‘Aufträge’ waarom maakt AI daar 'karweien' van?), 'Änderungsatelier' van kledingwinkels is geen ‘atelier voor wijzigingen’ maar een retouche-atelier. Een 'Atelier' is in deze context sowieso geen werkplaats. 'Dunkel' kan donker zijn, maar ook duistere, louche zaakjes, ...

In deze geschiedkundige publicatie was er een duidelijke definitie van wat het verschil is tussen Kaufhäuser & Warenhäuser, een verschil dat in het Nederlands niet zo één op één over te nemen is.  Het vergt eigenlijk altijd een omschrijving of het moet duidelijk zijn uit de context: Kaufhäuser zijn bijvoorbeeld H&M, C&A; Warenhäuser zijn Galeria Kaufhof, Inno en De Bijenkorf (en ook de voormalige V&D).

Dat ontging AGT compleet: als hij er geen '(aan)koophuizen' van maakte, dan werden beide begrippen gewoon als ‘warenhuizen’ vertaald. Zelfs als ze naast elkaar werden gebruikt in één zin. 

Dit is trouwens ook een heel goed voorbeeld van hoe het ook voor menselijke vertalers soms heel wat denkwerk, en zelfs sparring met collega's, vergt.

Nu schrijft uiteraard iedereen anders, maar niemand schrijft zoals een machine.  Iedereen heeft wel iets van bagage, in welke vorm dan ook, die doorsijpelt in zijn teksten. Je gaat bijvoorbeeld niet een hele tekst lang spreken over ‘winkel’ maar wisselt eens af met winkelketen, winkelgebouw, winkelpand, bedrijfspand, gebouw, pand of je gebruikt gewoon verwijswoorden of verbindt zinnen met elkaar om het minder ‘stacato’ te maken. Die 1-op-1-vertalingen zie je ook heel duidelijk terug in de interpunctie: als er een punt staat, gaat de vertaalmachine er geen dubbele punt van maken.

Naast AGT heb je ook nog betalende, op zichzelf staande vertaalmachines. DeepLPro is daarvan de bekendste, maar er zijn er ook nog andere. ModernMT bijvoorbeeld. Deze kost ook ongeveer net zo veel als DeepLPro.

ModernMT: de professionelere variant van DeepLPro?

De reden waarom ik ModernMT heb uitgeprobeerd, is omdat deze vertaalmachine meer zou kunnen dan DeepLPro: je kan ModernMT net als DeepLPro koppelen aan je vertaalsysteem (MemoQ, Trados), maar je kan hem ook linken aan je vertaalgeheugens en hij zou zelflerend zijn.

Maar de realiteit valt flink tegen:

• Integratie van vertaalgeheugens is zo goed als onbestaande: overal bleef het ‘apparaten’ terwijl het volgens mijn vertaalgeheugen én terminologielijst ‘toestellen' moet zijn, ook bij de echte bedrijfsinterne termen uit de terminologielijst ging ModernMT compleet de mist in.
• Het was daarnaast enorm letterlijk vertaald - zeker niet beter dan DeepLPro - en daarom in de meeste gevallen bij mijn technische vertalingen compleet onbruikbaar. 

Is machinevertaling nuttig?

Ja en neen. Ja, als het puur als hulpmiddel wordt gebruikt en er een professionele vertaler én revisor aan het stuur zit die heel kritisch met de voorstellen omgaat. Als de menselijke vertaler heel gefocust blijft. En er is nog een zeer belangrijke voorwaarde: het origineel moet goed geschreven zijn.

In dit geval was de Duitse geschiedkundig getinte publicatie duidelijk niet geschreven door een ervaren schrijver: de opbouw van de tekst liep soms heel stroef én dat weerspiegelde zich ook bijna 1 op 1 in de vertaling van AGT.

Neen, als jij  als niet-professionele vertaler of zelfs leek je teksten door de vertaalmachine haalt en that’s it.  Het vergt echt heel wat kennis en expertise om een mooie vertaling te maken. 

Wat bepaalt de kwaliteit van de machinevertaling?

Heel veel hangt af van de aard van de tekst, en niet te vergeten, van de talencombinatie. Engels-Nederlandse kan ik zelf niet professioneel beoordelen, maar ik kan me wel voorstellen dat daar de resultaten soms beter zijn dan in andere talencombinaties omdat nagenoeg alle machinevertalingen starten vanaf het Engels. De vertalingen Frans-Nederlands die ik met machinevertaling heb geprobeerd (zie mijn blog 'Hoe goed zijn professionele vertaalmachines en AI?'), waren onbruikbaar, met uitzondering van de vertaling van productetiketten. Hier kan en zal machinevertaling effectief sneller zijn dan een menselijke vertaler en de kwaliteit zal ook volstaan. Dus voor dit soort teksten leent machinevertaling zich uitstekend.

Is een licentie ModernMT of AGT zijn geld waard?

ModernMT en DeepLPro kosten ca. 25 €/maand. AGT komt momenteel op 39€/maand. Dat zijn geen grote bedragen en haal je er normaal gezien makkelijk uit: uitgaande van een uurprijs van € 70, wil dat zeggen dat, als je ca. 20 minuten tijd per maand bespaart je het er al uit hebt voor DeepLPro en ModernMT. Bij AGT heb je ongeveer een half uur tijdswinst per maand nodig. Dat zijn cijfers die zeer goed haalbaar zijn. MAAR er is meer dan alleen tijdswinst.

Het moet ook passen bij je werkwijze. Bij AGT kies je geheel zelf of je een PreTranslate doet vooraf of niet. Bij de gewone MT-plugins zoals DeepLPro en ModernMT vult MemoQ segment per segment de machinevoorvertaling in. Ik vind het persoonlijk bijzonder verwarrend om te weten wat nu uit jouw TM komt of een MT-voorstel is: je moet altijd naar het Translation Window gaan kijken.

In mijn testen moest ik ook zowat in 80% de gehele ModernMT-zin weer schrappen en opnieuw beginnen, waardoor ik niet echt lekker in de tekst kwam.

Mijn conclusie:

Voor mijn grootste klant Duits-Nederlandse vertalingen was het tijdverspilling en bijzonder onproductief. Voor die ene geschiedkundige vertaalopdracht was het bruikbaar, zij het met de nodige kanttekeningen. Ik had het gevoel dat ik sneller kon werken, dat ik minder typwerk had. Wel viel mij op dat ik in de naleesronde meer verbeterde. Maar de revisietijd en correctieniveau van mijn externe revisor bleven constant. Het was dus een beetje een dubbeltje op zijn kant. Had ik nu wel of niet tijdswinst?

Ik kwam voor deze opdracht, exclusief de finalisatie en de final proof, op 594 woorden per uur. Dat is ietsje meer dan gemiddeld, maar zeker geen spectaculaire tijdswinst, zeker als je weet dat dit zeker geen moeilijke tekst was. Ik had hier meer van verwacht.  Bij mijn vaste klant zit ik meestal zonder MT tussen 500 à 600 woorden per uur en die teksten zijn een heel pak moeilijker.

Als ik deze publicatie bijvoorbeeld met Dragon Naturally Speaking had gedaan, zat ik gegarandeerd rond de 800 woorden of meer (sommige studies zeggen dat je tot wel zes keer sneller kan werken, ik houd het veiligheidshalve op twee keer zo snel).

Omdat ik voor mijn grootste klant er dus geen voordeel uit haal – de geschiedkundige publicatie was iets eenmaligs – ben ik niet geneigd om te investeren in AGT – en al helemaal niet voor ModernMT of DeepLPro.

Heb jij vertaalwerk vanuit het Frans of het Duits naar het Nederlands nodig, stuur me dan zeker een mailtje en vermeld ook duidelijk of ik machinevertaling en/of AI mag gebruiken. Als je dat wenst, wil ik je gerust achteraf een soort verslag schrijven van mijn bevindingen.

(*) De uitgeverij Dom Publisher had mij voor de vertaling van dit boek uitdrukkelijk toestemming gegeven om met machinevertaling te werken. Bij heel veel van mijn klanten zal ik bijvoorbeeld nooit met MT of AI werken, omdat het om vertrouwelijke informatie gaat of gewoon omdat zij niet willen dat er MT gebruikt wordt voor hun vertaalwerk. Dat is ook een van de redenen waarom ik denk dat dit (voorlopig) de laatste test met AI en vertaalmachines is. Pas als er weer een opdracht komt, die anders is dan wat ik gebruikelijk vertaal, zal ik mij er misschien nog eens aan wagen. Maar voorlopig houd ik het hierbij. Wie graag meer wil weten over dit boek. Het betreft het boek Maßstäblich dat hoort bij de tentoonstelling van de Draiflessen Collection.